هوش مصنوعی و حق بر سلامت زنان در شرایط بحران و پسامنازعه: الزامات حقوق بشری تصمیم‌گیری داده‌محور
دکتر نازنین عزیزمحمدی
پژوهشگر ارشد وابسته، آزمایشگاه دیتائیسم، دانشگاه ویرجینیا تک
مقالهٔ همایش ملی «هوش مصنوعی، حقوق بشر و صلح».
متن کامل مقاله به فارسی، همراه با چکیدهٔ انگلیسی، چارچوب ارزیابی اثر جنسیتی و منابع، در فایل PDF هفده‌صفحه‌ای در دسترس است.
چکیده
استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص، بررسی پرونده و تخصیص خدمات سلامت در بحران و پسامنازعه می‌تواند تصمیم‌گیری را سریع‌تر کند؛ با این‌حال، اطلاعات این دوران از اختلال در ثبت و نابرابری پیشین در دسترسی اثر می‌پذیرد. زنانی که به‌دلیل آوارگی، معلولیت، ناامنی یا مسئولیت مراقبتی کمتر مراجعه کرده‌اند، ممکن است در داده‌ها نیز کمتر دیده شوند و نبود اطلاعات درباره آنان به‌اشتباه نشانه نبود نیاز تلقی شود. پرسش مقاله این است که چه الزاماتی باید بر تصمیم‌های داده‌محور حاکم باشد تا این کمبود به محرومیت از خدمات ضروری تبدیل نشود. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد حقوقی ـ هنجاری، حقوق ایران، میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت و قواعد بشردوستانه را بررسی می‌کند. تحلیل سه موقعیت فرضی در مراقبت بارداری، سلامت روان پس از خشونت و تخصیص درمان نشان می‌دهد که دقت کلی مدل، حذف متغیر جنسیت و حضور صوری پزشک، برای تضمین برابری کافی نیست. مقاله «ارزیابی اثر جنسیتی بر حق بر سلامت» را در نه مرحله پیشنهاد می‌کند: ضرورت و شدت پیامد، پوشش و غیبت داده، تعریف نیاز و جانشین‌ها، عملکرد تفکیک‌شده، محرمانگی، مشارکت، نظارت انسانی، اعتراض و جبران، و پایش و خروج. سهم مقاله، پیوند دادن غیبت داده با منع تبعیض غیرمستقیم، سنجش اثر تصمیم بر موجود بودن خدمات، امکان دسترسی، مقبولیت و کیفیت آن‌ها، و لزوم ارزیابی دوباره پس از پایان اضطرار است. شواهد مربوط به خلاصه‌سازی پرونده با مدل‌های زبانی نیز ضرورت آزمون هر ابزار در محیط استفاده را تقویت می‌کند. اضطرار، تعهدات اصلی سلامت و منع تبعیض را ساقط نمی‌کند.
کلیدواژه‌ها: هوش مصنوعی؛ حق بر سلامت زنان؛ برابری جنسیتی؛ حکمرانی داده؛ شرایط بحران و پسامنازعه